Bê bối Miller, gas fee của nền dân chủ, và bài toán đồng thuận của blockchain

Ở Ohio, một người đàn ông bị ghi âm thừa nhận hành vi bạo lực với vợ cũ. Tuần này, đảng Cộng hòa tuyên bố anh ta vẫn sẽ là ứng viên của họ cho ghế Hạ viện. Luật pháp không còn đường thay thế. Nhưng tôi không nhìn thấy một trở ngại pháp lý, tôi nhìn thấy một mức gas fee được trả bằng thanh danh của cả một hệ thống. Đèn đã bật. Ai muốn thấy thì thấy. Bối cảnh rõ ràng. Max Miller, một đồng minh thân cận của Trump, ngồi trong Ủy ban Quân vụ Hạ viện, nơi quyết định hàng trăm tỷ đô la ngân sách quốc phòng. Đảng Cộng hòa không thể đưa ai khác vào thay anh ta trước bầu cử vì hạn chót đã trôi qua. Nhưng đó chỉ là lớp vỏ bọc. Sâu hơn, họ không muốn thay thế. Miller vẫn kiểm soát được lượng cử tri trung thành. Thay anh ta sẽ mở ra một cuộc nội chiến với phe Trump. Giữ anh ta, dù bê bối, vẫn là lựa chọn ít tốn kém hơn cho đảng. Cơ chế này khiến tôi nghĩ đến một hệ thống đồng thuận trên blockchain. Trong một mạng lưới proof-of-stake, các validator vi phạm quy tắc sẽ bị cắt tiền đặt cọc, rồi bị loại. Nhưng nếu người nắm giữ nhiều token nhất lại là người vi phạm, và mạng lưới cần anh ta để vận hành, thì giao thức có loại bỏ anh ta không? Lịch sử các dự án crypto cho thấy câu trả lời thường là không. Bản ngã là gas fee đắt nhất. Các cộng đồng thà trả phí giữ một kẻ gây tranh cãi còn hơn chịu phí tổn của một cuộc tách chuỗi. Hãy nhìn vào quản trị DAO. Khi một nhà sáng lập dự án bị cáo buộc hành vi sai trái, cộng đồng thường có hai lựa chọn: bỏ phiếu trục xuất, hoặc giữ nguyên và giả vờ không thấy. Phần lớn chọn vế sau, vì việc loại bỏ đồng nghĩa với một hard fork. Hard fork nghĩa là giá token giảm, nghĩa là một phần thanh khoản chảy sang nơi khác. Lý trí mách bảo rằng đạo đức không nên đặt lên bàn cân với giá trị tài sản. Nhưng con người thì luôn đặt chúng lên cùng một bàn cân. Và rồi chúng ta tự an ủi rằng sự im lặng của mình là để bảo vệ giao thức. Điều này có liên hệ mật thiết với bài học DeFi mùa hè 2020 mà tôi đã chứng kiến. Khi các pool thanh khoản mọc lên như nấm, không ai quan tâm đến sự minh bạch của đội ngũ đứng sau. Chúng ta chạy theo lợi nhuận, gọi đó là sự lạc quan. Đến khi sự sụp đổ xảy ra, chúng ta ngạc nhiên. Nhưng tôi đã học được rằng sự nhạy cảm về tâm lý cộng đồng cho tôi thấy: FOMO không phải là phản ứng với tin tốt, mà là phản ứng với sự im lặng của số đông. Cũng như đảng Cộng hòa đang giữ Miller trong im lặng, thị trường crypto từng giữ nhiều dự án rác trong im lặng vì ai cũng sợ mất phần của mình. Bài toán đặt ra là tính cuối cùng. Trong blockchain, finality nghĩa là một giao dịch không thể bị đảo ngược. Trong chính trị, finality nghĩa là một ứng viên không thể bị thay thế sau hạn chót. Cả hai đều tạo ra sự an toàn, nhưng cũng tạo ra một vùng cấm cho trách nhiệm giải trình. Nếu mạng lưới không có cơ chế slashing cho những hành vi xấu ngoài chuỗi, thì sự đồng thuận của nó chỉ là sự hèn nhát tập thể. Phi tập trung được tôn vinh là minh bạch, nhưng nó lại cho phép các bên liên quan trốn tránh trách nhiệm bằng cách viện dẫn quy trình. Góc nhìn phản trực giác ở đây là: blockchain không phải câu trả lời cho cuộc khủng hoảng đạo đức. Tôi từng tin rằng mã nguồn minh bạch sẽ giải quyết mọi sự mờ ám. Nhưng sau nhiều năm làm việc với các giao thức, tôi nhận ra rằng phi tập trung chỉ phơi bày vấn đề chứ không chữa lành nó. Một hệ thống bầu cử trên blockchain có thể ghi lại mọi phiếu bầu, nhưng nó không thể ngăn một đảng phái ép các thành viên bỏ phiếu theo ý mình. Nó không thể khiến một ứng viên tình nguyện rút lui khi thấy mình có lỗi. Ngược lại, nó có thể khiến mọi thứ tồi tệ hơn, vì không còn một trung tâm để đổ lỗi, và sự vô trách nhiệm được phân tán đều khắp nơi. Đó là lý do tôi nói rằng 'Bản ngã là gas fee đắt nhất' - không chỉ trong crypto, mà còn trong đời sống chính trị. Chi phí thực sự của việc giữ Miller không phải là một ghế quốc hội, mà là từng giọt niềm tin của cử tri về tính nghiêm minh của quy trình. Tương tự, khi một dự án giữ một founder độc hại vì sợ token giảm, họ đang trả bằng uy tín của cả hệ sinh thái. Không có gas meter nào đo được sự chảy máu chậm này. Nếu nhìn sâu vào sự kiện ở Ohio, ta thấy một nỗi sợ lớn hơn: sợ hãi sự thay đổi. Người ta giữ Miller vì họ sợ mất ghế. Người ta giữ những kẻ xấu trong DAO vì họ sợ mất thanh khoản. Người ta giữ những niềm tin cũ vì họ sợ mất định danh. Và rồi tất cả cùng trả giá bằng sự trì trệ. Câu hỏi của bài viết này không phải là liệu blockchain có thay thế bầu cử Mỹ. Mà là liệu chúng ta có đủ can đảm để xây dựng một hệ thống - dù trên chuỗi hay ngoài chuỗi - nơi mà trách nhiệm giải trình không phải là một tùy chọn, mà là một điều kiện để tham gia. Tôi không có câu trả lời. Nhưng tôi biết rằng chúng ta cần một cơ chế khác với cơ chế hiện tại. Một cơ chế mà sự im lặng có giá cao hơn sự thay đổi. Một cơ chế mà việc giữ một kẻ gây tranh cãi sẽ tự động nâng phí đồng thuận lên mức không ai muốn trả. Đèn đã bật. Ai muốn thấy thì thấy.