Tôi gặp Kofi tại một quán cà phê ở Lagos. Anh ấy là kỹ sư smart contract, từng viết mã cho Uniswap v2 fork. Hôm nay, mắt anh đỏ hoe.
"Họ nói với tôi rằng, giấy phép bây giờ đáng giá hơn tất cả những dòng code tôi viết ra."
Tôi không thể phản bác. Số liệu vừa rò rỉ: 11.2 tỷ USD đổ vào crypto trong nửa năm. Nhưng dòng vốn đó đang chảy theo hướng nào?
Context: Khi giấy phép trở thành tài sản
Năm 2017, tôi tổ chức buổi gặp Ethereum Lagos đầu tiên với 15 người. Chúng tôi nói về DAO, về quyền tự do không cần xin phép. Giờ đây, nhìn vào bức tranh funding, tôi thấy một sự dịch chuyển lặng lẽ nhưng khủng khiếp.
Theo báo cáo từ nhiều nguồn (dù chưa được xác thực chéo), 11.2 tỷ USD trong 6 tháng gần đây không chủ yếu đổ vào Layer 1 mới, không vào DeFi protocol, mà vào những thứ có tên gọi: giấy phép, tuân thủ, quy định.
Tách mình khỏi mã nguồn để tìm lại lý do tồn tại – tôi từng viết câu đó trong một đêm mất ngủ ở Lagos. Nhưng lúc này, tôi thấy ngành đang tách mình khỏi mã nguồn để chạy theo giấy phép.
Core: Giá trị thực sự nằm ở đâu?
Hãy nhìn vào kỹ thuật. Khi một dự án nhận được 50 triệu USD để xin giấy phép ở Singapore, điều đó có nghĩa là gì?
- Thứ nhất: Họ đang xây dựng hạ tầng KYC/AML, không phải giao thức đồng thuận mới.
- Thứ hai: Đội ngũ kỹ sư giảm, đội ngũ luật sư tăng.
- Thứ ba: Mã nguồn trở nên ít quan trọng hơn mối quan hệ với cơ quan quản lý.
Tôi đã audit vài hợp đồng thông minh cho các sàn giao dịch có giấy phép. Mã của họ thường đơn giản, nhưng chi phí vận hành lại cao gấp 10 lần một DEX thuần túy. Vì họ phải trả cho compliance officer, cho bảo hiểm, cho kiểm toán viên.
Dữ liệu on-chain cho thấy: TVL của các giao thức phi tập trung giảm 23% trong quý vừa qua, trong khi vốn hóa của các sàn tập trung có giấy phép tăng 18%. Con số này tự nói lên điều gì?
Nghệ thuật Lagos không cần xin phép để lên chuỗi – tôi từng nói với các nghệ sĩ NFT ở địa phương. Nhưng bây giờ, ngay cả họ cũng hỏi: "Có cần giấy phép không?".
Contrarian: Giấy phép – tài sản hay ảo tưởng?
Tôi đã sống qua mùa đông crypto 2022. Khi đó, 70% cộng đồng Lagos biến mất, quỹ DAO từ 50 ETH rơi xuống 12 ETH. Tôi ngừng viết 3 tháng, đi thiền định.
Và tôi nhận ra: giấy phép là một loại tài sản kỳ lạ. Nó không sinh ra từ code, không thể fork, không thể kiểm toán. Nó chỉ tồn tại dựa trên lòng tốt của cơ quan quản lý.
Hãy hỏi những người từng sở hữu giấy phép ở Trung Quốc năm 2021. Họ mất tất cả chỉ sau một đêm.
Vậy mà 11.2 tỷ USD đang đổ vào thứ tài sản mong manh đó. Tại sao?
Bởi vì giấy phép tạo ra ảo tưởng về sự an toàn. Nhà đầu tư lớn muốn một thứ gì đó hữu hình, có thể chạm vào, có thể đưa lên bảng cân đối kế toán. Họ sợ hãi trước sự hỗn loạn của crypto phi tập trung.
Nhưng tôi đã thấy những gì xảy ra khi một sàn có giấy phép bị hack. Giấy phép không cứu được người dùng. Chỉ có code mới làm được điều đó – nếu code được viết đúng.
Takeaway: Lời thì thầm từ Lagos
Tôi đang ngồi trong văn phòng nhỏ của Web3 Bridge Academy, nơi tôi dạy blockchain cho 1000 thanh niên Nigeria. Một học viên hỏi: "Thầy ơi, em nên học code hay học xin giấy phép?".
Tôi nhìn vào mắt em.
"Học code. Vì code là thứ duy nhất không cần xin phép để tồn tại."
11.2 tỷ USD kia rồi sẽ tan biến nếu nó chỉ đổ vào giấy phép mà không có code đằng sau. Tôi đã thấy điều đó xảy ra với quá nhiều dự án.
Tách mình khỏi giấy phép để tìm lại mã nguồn – đó mới là lý do tồn tại thực sự của chúng ta.
Còn bạn? Bạn đang chạy theo giấy phép, hay đang viết code cho tương lai?
