Bạn đã bao giờ tự hỏi, trong một thị trường đi ngang, ai đang âm thầm chịu tổn thất?
Tuần trước, tôi ngồi trong một buổi gọi Discord với team của một ZK Rollup đang hot. Họ hào hứng khoe về số lượng giao dịch, về TVL, về 'sự chấp nhận của thị trường'. Nhưng khi tôi hỏi về chi phí vận hành của operator, bầu không khí im lặng đến kỳ lạ. Một thành viên kỹ thuật, sau một hồi do dự, thừa nhận: 'Chúng tôi đang chảy máu. Mỗi block, chúng tôi mất tiền.'
Chờ đợi. Đây không phải là một dự án rác. Đây là một trong những ZK Rollup hàng đầu, được ca tụng là 'tương lai của Layer 2'.
Hãy quay lại năm 2022. Khi bear market ập đến, tôi không bán tháo. Tôi dành hàng giờ trong Discord của Arbitrum và Optimism, đọc source code, thử nghiệm rollup. Tôi nhìn thấy một câu chuyện. Một câu chuyện về khả năng mở rộng. Nhưng tôi cũng nhìn thấy một điểm mù: chi phí chứng minh.
Trong thế giới ZK, 'bằng chứng' (proof) không phải là thứ miễn phí. Nó đòi hỏi sức mạnh tính toán khổng lồ. Mỗi lần operator tạo một ZK-SNARK, họ phải trả tiền điện, tiền phần cứng, tiền duy trì. Và khi gas ở mức thấp như hiện tại, phí giao dịch mà người dùng trả không đủ bù đắp.
Hãy làm phép tính. Giả sử một ZK Rollup xử lý 1 triệu giao dịch mỗi ngày. Mỗi giao dịch tạo ra một phần nhỏ của proof. Operator phải tổng hợp chúng, tạo proof cuối cùng, và submit lên Ethereum. Chi phí cho một proof trên Ethereum, với gas hiện tại, vào khoảng 0.5-1 ETH. Mỗi ngày, họ submit 10-20 proof. Đó là 5-20 ETH mỗi ngày, chỉ để duy trì hoạt động. Trong khi đó, doanh thu từ phí giao dịch, với mức phí 0.001-0.01 USD mỗi tx, chỉ đạt 1,000-10,000 USD mỗi ngày. Con số này, quy đổi ra ETH, là 0.5-5 ETH ở mức giá hiện tại.
Sự chênh lệch là rõ ràng. Operator đang đốt tiền.
Chi phí chứng minh của ZK Rollup cao đến mức absurd; trừ khi gas trở lại mức bull market, các operator đang chảy máu tiền.
Đây là một nghịch lý. ZK Rollup được thiết kế để giảm chi phí cho người dùng, nhưng chính nó lại tạo ra chi phí vận hành cực kỳ cao. Trong bull market, khi gas tăng vọt, phí giao dịch cũng tăng theo, giúp operator hòa vốn. Nhưng trong thị trường đi ngang, khi gas ở mức thấp, mô hình này sụp đổ.
Tôi đã thấy nhiều dự án L2 mọc lên như nấm sau mưa, được định giá hàng tỷ USD, nhưng không ai hỏi: 'Ai sẽ trả tiền cho proof?' Câu trả lời hiện tại là các quỹ đầu tư mạo hiểm, bơm tiền để duy trì hoạt động. Nhưng điều này không bền vững.
Contrarian. Hầu hết mọi người đều nói về ZK Rollup như một 'killer app' của Ethereum. Họ nói về bảo mật, về tính phi tập trung, về khả năng mở rộng vô hạn. Nhưng họ quên mất một điều: ZK Rollup không tự nhiên sinh ra lợi nhuận. Nó là một công cụ, và công cụ này đang tiêu tốn tiền của chính những người vận hành nó.
Hãy nhìn vào Optimistic Rollup. Họ có fraud proof, nhưng họ có 'kỳ vọng' lâu dài hơn. Họ chấp nhận rủi ro về tính phi tập trung để đổi lấy chi phí thấp hơn. ZK Rollup, mặt khác, đang hy sinh lợi nhuận để đổi lấy 'bằng chứng' hoàn hảo. Câu hỏi đặt ra: Liệu 'bằng chứng' hoàn hảo có đáng giá không, khi nó đang giết chết chính hệ sinh thái?
Tôi nhìn thấy một kịch bản. Trong 6-12 tháng tới, khi quỹ đầu tư mạo hiểm rút lui, nhiều ZK Rollup sẽ buộc phải tăng phí. Hoặc họ sẽ phải tìm cách giảm chi phí chứng minh, có thể bằng cách tập trung hóa operator. Nhưng khi đó, họ sẽ mất đi lý do tồn tại.
Takeaway. Khi bạn nhìn vào một ZK Rollup, đừng chỉ nhìn vào TVL hay số lượng giao dịch. Hãy hỏi: 'Chi phí vận hành của bạn là bao nhiêu? Bạn có lợi nhuận không?' Nếu câu trả lời là không, hãy chuẩn bị cho một sự thay đổi lớn. Bởi vì trong thị trường này, không ai có thể chảy máu mãi mãi.
