Tôi nhìn vào dashboard của bộ sưu tập NFT mà mình đã đồng hành từ năm 2021. Floor price tăng 300% trong ba tháng qua. Thị trường đang sôi sục, volume giao dịch trên OpenSea tăng vọt, và ai cũng nói về 'mùa uptrend của NFT'.
Nhưng con mắt của một Protocol PM đã từng audit 12 dự án DeFi và tổ chức 5 buổi meetup về Ethereum tại Bangalore năm 2017 không cho phép tôi tin vào bề nổi. Tôi nhìn vào một chỉ số khác: tỷ lệ holder active so với total supply. Và tôi thấy một sự thật phũ phàng.
Hãy dừng lại một chút. Trước khi bạn FOMO vào bộ sưu tập nghệ thuật số tiếp theo, tôi muốn kể cho bạn một câu chuyện về sự thật đằng sau những con số tăng trưởng.
Bối cảnh: Vòng đời của ảo tưởng
Hồi tháng 8/2022, khi thị trường gấu cắn xé niềm tin của mọi người, tôi đã viết 8 bài blog về chiến lược sống sót. Lúc đó, mọi người đều nói về 'utility' và 'long-term value'. Rồi uptrend đến, và những lời đó bị quên lãng.
Nhưng có một sự thật kỹ thuật mà thị trường tăng không thể che giấu: OpenSea đã giết chết nền kinh tế creator của PFP NFT khi từ bỏ cơ chế royalty bắt buộc vào tháng 2/2023. Và từ đó, không còn mô hình kinh doanh bền vững on-chain cho creator nữa.
Bạn có thể nghĩ 'nhưng floor price đang tăng!'. Đúng vậy, đó chính là cái bẫy: Floor price không phản ánh sức khỏe của nền kinh tế, nó chỉ phản ánh sự khan hiếm nhân tạo được tạo ra bởi một số lượng nhỏ holders.
Phân tích kỹ thuật: Sự thật về 'churning' và 'wash trading'
Hãy nhìn vào dữ liệu từ một bộ sưu tập PFP hàng đầu mà tôi đã theo dõi từ đầu thị trường tăng này.
Chỉ số 1: Tỷ lệ Holder Active vs Total Supply - Tổng supply: 10.000 NFTs - Số lượng địa chỉ ví active (giao dịch trong 30 ngày qua): 287 - Tỷ lệ: 2,87%
Một bộ sưu tập với 10.000 item mà chỉ có 287 địa chỉ ví thực sự giao dịch? Điều đó có nghĩa là gì? Nó có nghĩa là có một nhóm nhỏ 'cá voi' và bots đang tạo ra phần lớn volume, trong khi 97% holders đang ngồi im, chờ đợi, và không thực sự tham gia vào nền kinh tế.
Chỉ số 2: Churning Rate - Khối lượng giao dịch 30 ngày: 15.000 ETH - Khối lượng giao dịch được thực hiện bởi top 10 địa chỉ ví: 11.250 ETH (75%)
75% volume đến từ 10 địa chỉ ví. Đây là dấu hiệu kinh điển của churning – hành vi giao dịch lòng vòng giữa các ví để thổi phồng volume và tạo ảo giác về thanh khoản. Tôi đã thấy điều này trong các ICO lừa đảo năm 2017, và nó vẫn hoạt động y hệt trong NFT năm 2025.
Chỉ số 3: Phân bố Royalty thu được - Tổng royalty thu được trong 30 ngày: 50 ETH - Phần trăm royalty đến từ giao dịch của top 10 địa chỉ ví: 80%
Chỉ 50 ETH royalty cho một bộ sưu tập hàng đầu? Và 80% trong số đó đến từ một nhóm nhỏ. Điều này củng cố lập trường của tôi: Khi OpenSea từ bỏ royalty bắt buộc, nền kinh tế creator của PFP NFT đã chết. Bây giờ chỉ còn một cái xác được trang điểm bằng floor price tăng.
Góc nhìn phản trực giác: Thị trường tăng là kẻ thù của sự bền vững
Đây là nơi mà tôi phải nói điều mà ít ai dám nói: Thị trường tăng không phải là bạn của creator, nó là kẻ thù của nền kinh tế bền vững.
Tại sao? Vì trong uptrend, mọi người FOMO vào floor price, không vào utility. Họ mua để bán lại, không để sử dụng hay ủng hộ creator. Và khi creator không thu được royalty từ những giao dịch đó, họ không có động lực để tạo ra giá trị lâu dài.
Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi từ năm 2020 khi phân tích cơ chế quản trị của Compound, tôi thấy một mô hình tương tự: Nếu không có incentive đúng đắn, cộng đồng sẽ không tham gia. Và nếu cộng đồng không tham gia, dự án sẽ chết.
Hãy nhìn vào bộ sưu tập 'Future Minds' mà tôi đã hợp tác với EduChain vào năm 2021. Chúng tôi gây quỹ 50 ETH cho học bổng công nghệ. Nhưng đó là một mô hình social impact NFT – nơi utility không phải là floor price mà là tác động thực tế. Đó là thứ tồn tại, không phải ảo tưởng.
Takeaway: Câu hỏi cho bạn
Khi bạn nhìn vào dashboard của bộ sưu tập NFT yêu thích, hãy tự hỏi: Bạn có đang mua floor price, hay bạn đang mua một nền kinh tế có thể tồn tại được on-chain?
Nếu bạn chỉ mua floor price, bạn đang đánh cược vào một thứ có thể sụp đổ bất cứ lúc nào khi cá voi quyết định exit. Nếu bạn muốn một nền kinh tế bền vững, hãy tìm những dự án mà tỷ lệ holder active không dưới 10%, nơi wash trading bị giới hạn, và nơi creator thực sự được trả công xứng đáng.
Tôi tin vào phi tập trung. Nhưng tôi cũng biết rằng phi tập trung không tự động có nghĩa là công bằng. Và một thị trường tăng được xây trên ảo tưởng về floor price cuối cùng sẽ sụp đổ. Khi đó, chỉ những dự án có nền tảng kinh tế vững chắc mới tồn tại.
