Tôi từng nghĩ rằng trong bull market, ai cũng kiếm được tiền. Cho đến khi tôi gặp một người phát hành token – kẻ đã bỏ ra hàng tháng trời để xây dựng cộng đồng, thiết kế tokenomics, trả gas fee, audit, listing, và cuối cùng… không thu lại được đồng nào. Anh ta không phải là nạn nhân của scam, cũng không phải kẻ tham lam bị rug pull. Anh ta chỉ đơn giản là không bán được token của mình, dù thị trường đang ở đỉnh cao.
Câu chuyện này nghe có vẻ nghịch lý, nhưng nó là một phần của thực tế mà tôi đã chứng kiến suốt 22 năm trong ngành. Từ thời ICO năm 2017, khi tôi phân tích mã nguồn của 5 dự án và phát hiện 12 điểm bất thường, cho đến DeFi Summer 2020 khi tôi thành lập ChainWise Academy, và rồi bear market 2022 khi doanh thu giảm 60% – tôi học được một điều: thành công trong crypto không phải là điều hiển nhiên, ngay cả với người phát hành token.
Hãy cùng tôi mổ xẻ vì sao một người phát hành token lại có thể thua lỗ trong bull market, và điều đó nói lên điều gì về cấu trúc thị trường hiện tại.
Hook: Một tín hiệu từ góc khuất
Khi tôi đọc bài phân tích về “người phát hành token không kiếm được tiền” trong bối cảnh “bull market”, tôi lập tức nhận ra đây là một tín hiệu mà hầu hết mọi người bỏ qua. Chúng ta thường nghe những câu chuyện thành công: người này kiếm hàng triệu USD từ airdrop, người kia flip NFT thành công. Nhưng những câu chuyện thất bại – đặc biệt là từ phía người phát hành – lại hiếm khi được kể.
Bài phân tích gốc (mà tôi có trong tay) chỉ chứa hai thông tin: “bull market đến” và “một người phát hành token không kiếm được tiền”. Không tên dự án, không số liệu, không thời gian cụ thể. Nhưng chính sự trừu tượng đó lại khiến câu chuyện trở nên mạnh mẽ hơn: nó đại diện cho một lớp người thầm lặng trong thị trường – những kẻ đã đặt cược vào công nghệ, vào cộng đồng, nhưng cuối cùng bị bỏ lại phía sau.
Là một người từng xây dựng nền tảng giáo dục DeFi, tôi đã gặp rất nhiều người như vậy. Họ không phải là kẻ lừa đảo, cũng không phải là người thiếu kiến thức. Họ chỉ đơn giản là rơi vào cái bẫy của sự kỳ vọng quá mức.
Context: Bối cảnh bull market và sự phân hóa ngầm
Bull market thường được định nghĩa bằng sự tăng giá, khối lượng giao dịch cao, và tâm lý FOMO lan rộng. Nhưng bên dưới lớp vỏ hào nhoáng, thị trường đang phân hóa mạnh mẽ. Theo dữ liệu từ CoinGecko, trong bull market 2021, 80% thanh khoản tập trung vào top 10 token, để lại hàng ngàn token nhỏ lẻ trong cảnh “chết lâm sàng”.
Người phát hành token – tôi gọi họ là “nhà cung cấp thanh khoản ở thượng nguồn” – phải đối mặt với một loạt chi phí cố định: gas fee để deploy, audit (thường 5.000-50.000 USD), listing trên DEX (pool khởi tạo), marketing, và đôi khi là phí niêm yết trên CEX (có thể lên tới 200.000 USD). Trong khi đó, doanh thu của họ phụ thuộc hoàn toàn vào việc token được giao dịch và giữ giá.
Tôi từng chứng kiến một dự án DeFi nhỏ vào năm 2021: nhóm phát hành token với giá 0.01 USD, lock team 12 tháng, nhưng sau khi listing, token giảm 90% trong 2 tuần vì không có đủ thanh khoản. Nhóm phát hành không thể bán, còn nhà đầu tư sớm thì đã bán tháo. Kết quả: nhóm phát hành có token trên giấy nhưng không thể thanh khoản, trong khi chi phí phát hành đã ngốn hết ví của họ. Đây chính là hiện thực của “người phát hành không kiếm được tiền”.
Core: Phân tích kỹ thuật và giá trị – vì sao họ thua lỗ?
Từ góc nhìn của một người đã từng audit mã nguồn ICO và xây dựng chương trình giáo dục DeFi, tôi thấy có 4 nguyên nhân chính khiến người phát hành token thua lỗ ngay cả trong bull market:
1. Thiết kế tokenomics thiếu tính bền vững Hầu hết các token mới đều áp dụng mô hình “inflationary” với tỷ lệ lạm phát cao để khuyến khích người dùng stake. Nhưng nếu không có cơ chế đốt (burn) hoặc tạo ra nhu cầu thực sự, giá token sẽ giảm dần. Người phát hành thường phải dùng quỹ dự trữ để mua lại token nhằm giữ giá – một cuộc chiến không cân sức với các nhà đầu tư tổ chức có vốn lớn. Tôi từng thấy một dự án có APY staking 500% nhưng chỉ sau 3 tháng, token giảm 95% và nhóm phát hành mất hết vốn.
2. Chi phí làm thị trường (market making) đội lên quá cao Để token có thể giao dịch trên CEX, người phát hành phải ký hợp đồng với market maker. Các market maker thường yêu cầu một khoản vay token (loan) với lãi suất cao, hoặc đặt cọc bằng stablecoin. Nếu token không có đủ volume, market maker sẽ bán tháo token để thu hồi vốn, đẩy giá xuống. Người phát hành mất cả tiền lẫn token.
3. Sai lầm về thời điểm – lockup quá dài Nhiều người phát hành lock team token từ 12-24 tháng, nhưng bull market chỉ kéo dài 6-12 tháng. Khi token được unlock, thị trường đã chuyển sang bear, giá giảm mạnh. Tôi đã chứng kiến một founder có token trị giá 10 triệu USD trên giấy vào tháng 11/2021, nhưng đến tháng 6/2022 khi unlock, giá chỉ còn 200.000 USD. Anh ta không thể bán vì thanh khoản quá thấp.
4. Cạnh tranh từ các dự án lớn Trong bull market, dòng tiền tập trung vào các dự án có brand mạnh như Uniswap, Aave, hoặc các meme coin nổi tiếng. Người phát hành token mới phải cạnh tranh với hàng ngàn token khác trên cùng một blockchain. Nếu không có sự khác biệt rõ rệt về công nghệ hoặc cộng đồng, token sẽ chìm vào quên lãng.
Tôi nhớ lại năm 2022, khi thị trường sụp đổ, tôi viết series “Resilience in Decentralization” trên Mirror. Bài đầu tiên nói về những người phát hành token thất bại – nó đạt 10.000 lượt đọc. Điều đó cho thấy sự quan tâm của cộng đồng đối với những câu chuyện thật, không chỉ là thành công hào nhoáng.
Contrarian: Góc nhìn phản trực giác – thất bại của người phát hành là tín hiệu tốt?
Nghe có vẻ kỳ lạ, nhưng tôi cho rằng sự tồn tại của những người phát hành token thua lỗ trong bull market là một dấu hiệu lành mạnh cho thị trường. Nó chứng tỏ rằng thị trường không phải là một “casino” nơi ai cũng thắng. Nó là một hệ sinh thái cạnh tranh khốc liệt, nơi chỉ những dự án có giá trị thực sự mới tồn tại.
Hãy nhìn vào lịch sử: năm 2017, hàng trăm ICO scam đã kiếm được hàng tỷ USD. Năm 2021, nhiều dự án “vampire attack” đã rút thanh khoản từ các giao thức khác và tạo ra lợi nhuận khổng lồ. Nhưng đến năm 2024-2026, thị trường đã trở nên tinh vi hơn. Nhà đầu tư không còn dễ dàng bị lừa bởi những lời hứa hẹn. Các sàn giao dịch yêu cầu KYC và audit. Cộng đồng đòi hỏi sự minh bạch. Kết quả là những người phát hành token kém chất lượng hoặc thiếu chiến lược sẽ bị đào thải.
Điều này trái ngược với niềm tin phổ biến rằng “bull market là thời điểm dễ kiếm tiền nhất”. Thực tế, bull market là thời điểm cạnh tranh khốc liệt nhất, vì có quá nhiều người tham gia. Những người phát hành token không có lợi thế cạnh tranh sẽ bị nghiền nát bởi những kẻ mạnh hơn. Đây là một bài học về “sự sống còn của những kẻ thích nghi”.
Tôi từng tư vấn cho một quỹ ETF tại Hong Kong vào năm 2024. Khi họ hỏi tôi về rủi ro của các token nhỏ, tôi nói: “Nếu ngay cả người phát hành còn không kiếm được tiền, thì nhà đầu tư nhỏ lẻ càng phải cẩn trọng”. Điều này nghe có vẻ bi quan, nhưng nó là một sự thật phũ phàng.
Takeaway: Tầm nhìn tiến bộ – học từ thất bại để xây dựng tương lai
Vậy chúng ta nên làm gì với câu chuyện về người phát hành token thất bại này? Thay vì coi đó là một câu chuyện buồn, hãy coi nó là một tín hiệu cảnh báo và một cơ hội học hỏi. Nếu bạn đang có ý định phát hành token, hãy chuẩn bị kỹ lưỡng: thiết kế tokenomics bền vững, dự phòng chi phí market making, chọn thời điểm unlock phù hợp, và tạo ra giá trị thực sự cho cộng đồng.
Còn đối với nhà đầu tư, hãy nhìn vào những người phát hành thất bại trước khi đầu tư vào bất kỳ token mới nào. Hỏi: “Nếu người phát hành không kiếm được tiền, thì tôi sẽ kiếm tiền từ đâu?” Câu trả lời thường là: từ sự tăng trưởng của cộng đồng và công nghệ thực sự, chứ không phải từ đầu cơ thuần túy.
Tôi kết thúc bài viết này bằng một câu hỏi: Liệu thị trường crypto có đang tiến hóa đến mức chỉ những người thực sự giỏi mới sống sót? Và nếu vậy, liệu điều đó có tốt cho tất cả chúng ta không? Tôi tin là có. Bởi vì một thị trường nơi người phát hành token cũng có thể thua lỗ là một thị trường trưởng thành, nơi giá trị thực được định giá đúng đắn.
Học từ scam, không phải từ thành công. Đó là phương châm của tôi. Và câu chuyện về người phát hành token thất bại trong bull market chính là một bài học quý giá mà tôi muốn chia sẻ với bạn.
