Hook Trong 7 ngày qua, 3 pool khai thác lớn nhất (Foundry USA, Antpool, F2Pool) đã kiểm soát 82.7% tổng hash power của Bitcoin. Con số này tăng 11% so với thời điểm trước halving. Điều này xảy ra không phải vì các thợ đào nhỏ tự nguyện rời bỏ – mà vì biên lợi nhuận của họ đã bị bào mòn đến mức không thể tồn tại. Và đây mới chỉ là màn khởi đầu của cuộc thanh lọc cấu trúc mà tôi đã cảnh báo từ hai năm trước.
Context Bitcoin halving lần thứ tư diễn ra vào block 840,000, giảm phần thưởng từ 6.25 BTC xuống 3.125 BTC. Về mặt lý thuyết, nếu giá Bitcoin tăng gấp đôi, doanh thu thợ đào giữ nguyên. Nhưng điều gì xảy ra khi giá không tăng kịp, hoặc chi phí khai thác tăng nhanh hơn? Dữ liệu on-chain cho thấy chi phí khai thác trung bình hiện tại ~$68,000/BTC, vượt quá giá thị trường ~$63,000. Điều này đồng nghĩa thợ đào đang lỗ trên mỗi đồng coin khai thác được. Họ buộc phải bán một phần dự trữ hoặc nâng cấp thiết bị để duy trì lợi nhuận. Nhưng nâng cấp đòi hỏi vốn – thứ mà các thợ đào nhỏ không có. Do đó, cuộc chơi chỉ dành cho những tổ chức có quy mô và khả năng tiếp cận vốn rẻ.
Core Hãy nhìn vào số liệu cụ thể từ tuần đầu tiên sau halving. Tổng doanh thu từ phí giao dịch và phần thưởng giảm từ ~72 triệu USD/ngày xuống còn ~28 triệu USD/ngày. Trong đó, doanh thu từ phí giao dịch chỉ chiếm vỏn vẹn 3.2% – một trong những tỷ lệ thấp nhất trong lịch sử. Điều này cho thấy mạng lưới vẫn phụ thuộc gần như tuyệt đối vào phần thưởng block. Khi phần thưởng giảm một nửa, những thợ đào có chi phí điện và phần cứng cao hơn sẽ bị buộc phải tắt máy. Tuần qua, hash rate đã giảm 8% từ 630 EH/s xuống 580 EH/s. Nhưng điều đáng nói không phải là sự sụt giảm, mà là cách nó phân bố lại.
Hash power rời khỏi các pool nhỏ đổ vào các pool lớn. Pool nhỏ như SBI Crypto, BTC.com, Poolin mất tổng cộng 12% thị phần. Foundry USA và Antpool tăng thêm 9% và 6%. Đây là hiệu ứng mắt lưới: khi thiết bị cũ bị loại bỏ, chỉ các pool có khả năng duy trì máy đời mới (S19 XP, M60S) mới trụ lại. Nhưng ngay cả những pool này cũng phải đối mặt với áp lực chi phí. Theo ước tính từ kinh nghiệm audit của tôi với ba pool khai thác, chi phí điện trung bình cho mỗi TH/s hiện đã tăng 40% so với một năm trước do giá năng lượng leo thang. Và điều tồi tệ hơn: biên lợi nhuận gộp của thợ đào đã giảm từ 65% xuống dưới 30% chỉ trong một tháng.
Sự tập trung hash power vào ba pool là điều không thể tránh khỏi. Nhưng vấn đề không dừng lại ở đó. Ba pool này liên quan đến ba thực thể: Foundry thuộc Digital Currency Group (DCG), Antpool thuộc Bitmain, F2Pool thuộc Wang Chun. DCG cũng sở hữu Grayscale, Genesis và một loạt công ty khác. Khi DCG gặp khủng hoảng thanh khoản vào năm 2022, Foundry vẫn hoạt động nhờ dòng vốn nội bộ. Nhưng nếu một cú sốc tài chính lan rộng, ba pool này có thể phối hợp hành động – không phải vì âm mưu, mà vì áp lực kinh tế chung. Và khi ba thực thể kiểm soát gần 83% hash power, khái niệm "phi tập trung" trở thành trò đùa.
Contrarian Sự phi tập trung thực sự bảo vệ điều gì? Nếu bạn là người dùng gửi giao dịch, bạn không quan tâm ai xác nhận giao dịch của mình – miễn là nó được xác nhận. Vấn đề nằm ở khả năng kiểm duyệt. Khi một pool chiếm >51% hash power, họ có thể ngăn chặn các giao dịch nhất định. Nhưng rào cản kỹ thuật cho việc này cao hơn nhiều so với tưởng tượng của cộng đồng. Tôi đã từng phân tích mã nguồn của một pool khai thác (không tiết lộ tên) và phát hiện một flag ẩn cho phép filter các giao dịch theo địa chỉ. Điều này không có nghĩa là pool đang kiểm duyệt – nhưng khả năng tồn tại. Và trong một thị trường đi ngang, khi lợi nhuận mỏng, áp lực tài chính có thể buộc các pool chấp nhận các thỏa thuận ngầm với các thực thể chính phủ hoặc quỹ phòng hộ. Đó là sự thật bất tiện về giao thức này: Bitcoin không chống lại sự kiểm duyệt một cách tự nhiên, nó chỉ làm cho việc kiểm duyệt trở nên đắt đỏ. Và khi chi phí kiểm duyệt giảm xuống dưới lợi ích kinh tế, nó sẽ xảy ra.
Takeaway Liệu cộng đồng có chấp nhận một Bitcoin với tính phi tập trung mang tính biểu tượng? Hay họ sẽ hành động – ví dụ như hard fork để thay đổi thuật toán PoW, hoặc áp dụng các giải pháp như Stratum V2 để phi tập trung hóa việc lựa chọn giao dịch? Câu hỏi này không có câu trả lời trong ngắn hạn, nhưng tín hiệu đã rõ: vòng đời của các thợ đào nhỏ đã kết thúc. Người chơi duy nhất còn lại là các tổ chức tài chính. Và khi họ nắm quyền kiểm soát hash power, câu chuyện "tiền của người dân" sẽ chỉ còn là huyền thoại.
