Phố Wall đang phạm một sai lầm tập thể. Họ đang xây dựng những con đường riêng dẫn đến đổ nát.
Vivek Raman, CEO của Etherealize, một tổ chức chuyên quảng bá hệ sinh thái Ethereum tới các tổ chức tài chính, vừa đưa ra cảnh báo thẳng thừng: việc các ngân hàng lớn nhất thế giới đẩy mạnh phát triển blockchain riêng tư là một "cuộc chạy đua xuống đáy." Đây không phải là một nhận xét kỹ thuật về hiệu năng giao dịch. Đây là một tuyên bố chiến lược về sự sống còn của hạ tầng thanh khoản tài chính toàn cầu.
Và với tư cách là một nhà nghiên cứu thanh toán xuyên biên giới, tôi thấy ông ấy đúng – nhưng vì những lý do mà chính bài phát biểu của ông ấy cũng chưa chỉ ra hết.
Bối cảnh: Bản đồ thanh khoản đang bị chia cắt
Hãy nhìn vào bức tranh vĩ mô. Trong 5 năm qua, dòng vốn tổ chức đổ vào tài sản số đã tăng vọt, nhưng cơ sở hạ tầng để xử lý dòng vốn đó lại bị phân mảnh. JPMorgan có Onyx. Goldman Sachs có Digital Asset Platform. Một loạt các ngân hàng khác đang chạy Canton Network. Mỗi tổ chức đều xây dựng "tường thành riêng tư" của mình.
Từ góc nhìn của một kỹ sư tài chính, vấn đề không phải là công nghệ. Các blockchain riêng tư này có thể xử lý hàng chục nghìn giao dịch mỗi giây, đáp ứng KYC/AML, và bảo vệ quyền riêng tư giao dịch. Chúng giải quyết được nỗi đau tức thời của từng ngân hàng.
Nhưng chúng tạo ra một nỗi đau hệ thống lớn hơn nhiều: sự phân mảnh thanh khoản.
Khi mỗi ngân hàng có blockchain riêng, bạn không có một thị trường thanh khoản duy nhất. Bạn có hàng chục hồ bơi nhỏ, biệt lập. Điều này đi ngược lại toàn bộ logic của tài chính hiện đại – nơi thanh khoản càng tập trung, chi phí giao dịch càng thấp và hiệu quả vốn càng cao.
Trong 20 năm làm việc với các hệ thống thanh toán, tôi chưa bao giờ thấy một giải pháp "tối ưu cho từng phòng ban" lại tạo ra một hệ thống tổng thể hiệu quả. Đây là bài học mà các CIO của Phố Wall rõ ràng đang phải học lại từ đầu.
Cốt lõi: Tại sao "tường thành riêng tư" là một thảm họa thanh khoản
Lập luận của Raman là: blockchain công cộng như Ethereum mang lại tính minh bạch và khả năng tương tác mà blockchain riêng tư không thể có. Và ông ấy đúng về mặt lý thuyết.
Nhưng hãy đi sâu hơn. Vấn đề thực sự không phải là "minh bạch" hay "phi tập trung" – đó là những từ ngữ marketing. Vấn đề thực sự là "tính kết nối thanh khoản."
Một blockchain công cộng, dù là Ethereum, Solana, hay bất kỳ L1 nào khác, tạo ra một không gian trạng thái chung cho tất cả người tham gia. Điều này có nghĩa là: khi một quỹ đầu tư phát hành token hóa trái phiếu kho bạc trên Ethereum, bất kỳ ai trên mạng đều có thể giao dịch, sử dụng làm tài sản thế chấp, hoặc kết hợp vào các giao thức DeFi.
Trong thế giới blockchain riêng tư, mỗi quỹ phát hành token trên blockchain của riêng mình. Để giao dịch với nhau, bạn cần cầu nối, thỏa thuận song phương, và thanh toán bù trừ thủ công. Điều này quay ngược thời gian về trước khi có CLS Bank (Continuous Linked Settlement) – một hệ thống thanh toán toàn cầu mà chính Phố Wall đã mất hàng thập kỷ để xây dựng.
Đây là ý nghĩa thực sự của "cuộc chạy đua xuống đáy": các ngân hàng đang đầu tư hàng tỷ USD vào công nghệ mới nhưng vẫn giữ nguyên mô hình hoạt động cũ – "mỗi người một sổ cái riêng." Đó không phải là đổi mới. Đó là đang đốt tiền để tạo ra các silo dữ liệu mới, đắt đỏ hơn.
Góc nhìn phản trực giác: Blockchain công cộng là "cạnh tranh" hay "hợp tác"?
Đám đông trên Crypto Twitter sẽ nói: "Etherealize đang bảo vệ Ethereum vì họ có lợi ích trong đó." Đúng – Etherealize là đơn vị quảng bá cho Ethereum. Nhưng điều đó không làm cho lập luận của họ sai.
Hãy xem xét điều này: Không có blockchain công cộng nào, kể cả Ethereum, có thể thay thế hoàn toàn hạ tầng hiện tại của Phố Wall trong 5 năm tới. Vấn đề không phải là công nghệ hay hiệu năng. Vấn đề là quyền riêng tư.
Các tổ chức tài chính không thể để tất cả giao dịch của họ được công khai trên một sổ cái minh bạch. Điều này sẽ vi phạm hoàn toàn quy định về bảo mật thông tin khách hàng và chiến lược giao dịch. Đây là lý do tại sao các blockchain riêng tư ra đời ngay từ đầu.
Nhưng Raman đã bỏ qua một chi tiết quan trọng: công nghệ zero-knowledge proof (zk) đã thay đổi cuộc chơi này. Các giải pháp như zkKYC, zkRollup với lớp tuân thủ, và các giao thức bảo mật tính toán đang cho phép các tổ chức giao dịch trên blockchain công cộng mà vẫn giữ được quyền riêng tư và khả năng kiểm soát.
Đây là nơi mà các nhà phê bình thường nhầm lẫn. Họ cho rằng blockchain công cộng = mọi thứ đều công khai. Nhưng thực tế, blockchain công cộng hiện đại giống như một hệ thống ngân hàng trung ương toàn cầu: bạn có thể thấy tổng cung tiền và dòng chảy, nhưng từng giao dịch cụ thể vẫn được bảo vệ.
Kết luận: Ai sẽ thắng trong cuộc chiến "định nghĩa hạ tầng"?
Câu trả lời không nằm ở công nghệ. Nó nằm ở mạng lưới và thanh khoản.
Blockchain riêng tư có thể thắng trong ngắn hạn vì chúng an toàn, quen thuộc với các bộ phận tuân thủ, và dễ dàng triển khai trong khuôn khổ pháp lý hiện tại. Nhưng trong dài hạn, logic của thanh khoản toàn cầu sẽ chiến thắng: một mạng lưới càng lớn, càng nhiều thanh khoản, càng ít chi phí.
Etherealize và các nhà quảng bá blockchain công cộng đang đặt cược vào điều này. Họ tin rằng khi các tổ chức nhận ra chi phí cơ hội của việc bị cô lập trong các "ao thanh khoản riêng tư" là quá lớn, họ sẽ buộc phải chuyển sang các mạng lưới mở.
Tôi đã chứng kiến điều tương tự trong thị trường thanh toán xuyên biên giới. Trong 10 năm, các ngân hàng đã cố gắng xây dựng "mạng lưới thanh toán riêng" – và cuối cùng, họ đều chấp nhận SWIFT và các hệ thống thanh toán tập trung khác vì chi phí vận hành song song quá cao.
Lịch sử không lặp lại, nhưng nó vần."
Câu hỏi thực sự không phải là "blockchain công cộng hay riêng tư?" Mà là: "Liệu Phố Wall có sẵn sàng từ bỏ quyền kiểm soát để có được thanh khoản toàn cầu?" Và từ góc nhìn của một người đã làm việc với cả hai thế giới trong 20 năm, tôi có thể nói: họ sẽ không từ bỏ cho đến khi chi phí của việc giữ quyền kiểm soát vượt quá lợi ích.
Và cuộc chạy đua xuống đáy mà Raman cảnh báo đang đẩy nhanh quá trình đó.
